สำนักงาน กกพ. เสนอแก้กฎหมายให้ใช้เงิน ‘กองทุนพัฒนาไฟฟ้า’ จ่าย ‘ค่าไฟทาง’ แต่เงินกองทุนฯ ก็แฝงรวมอยู่ในบิลค่าไฟที่เราจ่ายอยู่ดี 

จากปัญหาเรื่องค่าไฟทางหรือไฟสาธารณะที่ถูกรวมอยู่ในบิลค่าไฟฟ้าของประชาชนทุกคนประมาณ 10 สตางค์ ที่กลายเป็นประเด็นทางสังคมในช่วงเดือน มิถุนายน 2569 ที่ผ่านมา จนภาครัฐมีมติให้แยกต้นทุนค่าไฟฟ้าสาธารณะออกจากบิลค่าไฟเพื่อไม่ให้ประชาชนต้องแบกรับภาระค่าไฟส่วนนี้แทนหน่วยงานรัฐอีกต่อไป โดย ณ เวลานั้น มีแนวคิดว่าค่าไฟฟ้าสาธารณะจะต้องถูกโอนกลับไปให้ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) เช่น เทศบาล, องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.), กรุงเทพมหานคร และเมืองพัทยา หรือหน่วยงานรัฐที่ดูแลรับผิดชอบพื้นที่นั้นๆ (เช่น กรมทางหลวง) เป็นผู้ตั้งงบประมาณเพื่อจ่ายค่าไฟฟ้า 

อย่างไรก็ตาม เมื่อวันที่ 15 ก.ค. 69 คณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.) ได้มีมติเห็นชอบให้แยกค่าไฟฟ้าสาธารณะออกจากบิลผู้ใช้ไฟฟ้าทั่วไป เพื่อลดภาระค่าไฟฟ้าของประชาชน โดยที่ประชุมเห็นชอบให้แยกต้นทุนค่าไฟฟ้าสาธารณะ เช่น ไฟถนน ออกจากอัตราที่เรียกเก็บจากผู้ใช้ไฟฟ้าทั่วไป และกำหนดเป็นอัตราใหม่โดยเฉพาะ พร้อมมอบหมายให้คณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) ปรับปรุงกฎหมายและระเบียบกองทุนพัฒนาไฟฟ้า เพื่อให้จัดเก็บเงินเข้ากองทุนจากแหล่งใหม่เพิ่มเติม 

จากนั้นเมื่อวันที่ 8 กันยายน 2569 คณะรัฐมนตรี (ครม.) มีมติเห็นชอบหลักการของร่างพระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน (ฉบับที่ ..) พ.ศ. …. ตามที่รองนายกรัฐมนตรี (นายปกรณ์ นิลประพันธ์) เสนอ และมอบหมายให้กระทรวงพลังงานนำหลักการของร่างกฎหมายไปรับฟังความคิดเห็นและจัดทำร่างกฎหมายซึ่งล่าสุด สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (สำนักงาน กกพ. ) ได้เปิดรับฟังความเห็น “ร่างพระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน  (ฉบับที่ ..) พ.ศ. .… ที่จะกำหนดให้ “กองทุนพัฒนาไฟฟ้า” สามารถนำเงินไปใช้เป็นค่าใช้จ่ายสำหรับไฟฟ้าสาธารณะ แทนที่จะถูกโอนกลับไปให้ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) รับผิดชอบ โดยมีเนื้อหากล่าวว่า

“กำหนดให้ใช้กองทุนพัฒนาไฟฟ้าเป็นค่าใช้จ่ายสำหรับไฟฟ้าสาธารณะที่ส่วนราชการและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นใช้ในการให้แสงสว่างเพื่อความปลอดภัยแก่ประชาชนในที่สาธารณะหรือทางสาธารณะที่อยู่ในความดูแลรับผิดชอบ โดยไม่ให้เป็นภาระแก่ประชาชนและงบประมาณ “ 

กองทุนพัฒนาไฟฟ้าคืออะไร ? 

กองทุนพัฒนาไฟฟ้า จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550 อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) โดยเก็บเงินสมทบจากผู้รับใบอนุญาตประกอบกิจการไฟฟ้า (เช่น โรงไฟฟ้า และผู้จำหน่ายไฟฟ้า) เพื่อนำไปใช้จ่ายตามวัตถุประสงค์หลัก 6 ด้าน ดังนี้

1. พัฒนาและฟื้นฟูท้องถิ่นรอบโรงไฟฟ้า
2. ขยายเขตไฟฟ้าไปยังพื้นที่ห่างไกลและผู้ด้อยโอกาส
3. ช่วยเหลือผู้ใช้ไฟฟ้ากลุ่มเปราะบางหรือผู้มีรายได้น้อยตามนโยบายของรัฐ
4. ส่งเสริมพลังงานหมุนเวียนและเทคโนโลยีสะอาด
5. สร้างความรู้ความเข้าใจ ส่งเสริมการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจด้านพลังงานของประเทศ
6. ค่าใช้จ่ายในการบริหารจัดการกองทุน

ข้อมูล ณ สิ้นปีงบประมาณ 2567 (วันที่ 30 กันยายน 2567) พบว่ากองทุนพัฒนาไฟฟ้ามี สินทรัพย์รวมประมาณ 24,644.75 ล้านบาท หรือเพิ่มขึ้นจาก 23,359.45 ล้านบาท ในปีก่อนหน้า โดยกองทุนพัฒนาไฟฟ้าจะได้รับเงินสมทบจากโรงไฟฟ้าทั่วประเทศตามปริมาณไฟฟ้าที่ผลิตได้และประเภทเชื้อเพลิง แบ่งเป็น

• ก๊าซธรรมชาติ 1 สตางค์/หน่วยไฟฟ้า
• น้ำมันเตาและน้ำมันดีเซล 1.5 สตางค์/หน่วยไฟฟ้า
• ถ่านหิน และลิกไนต์ 2 สตางค์/หน่วยไฟฟ้า
• พลังงานหมุนเวียน: ลม และแสงอาทิตย์ 1 สตางค์/หน่วยไฟฟ้า
• พลังน้ำ 2 สตางค์/หน่วยไฟฟ้า
• พลังงานหมุนเวียน: ประเภทอื่นๆ (ชีวมวล ชีวภาพ ขยะ) 1 สตางค์/หน่วยไฟฟ้า

โดยปกติจะมีเงินส่งเข้าเข้ากองทุนเฉลี่ยปีละประมาณ 3,000 – 4,000 ล้านบาท (ไม่รวมเงินส่วนที่ส่งผ่านเพื่อชดเชยการขยายเขตไฟฟ้าและอุดหนุนค่าไฟฟ้าฐานระหว่างการไฟฟ้า) และเงินส่วนใหญ่กว่า 75–80% จะถูกส่งตรงไปยัง ‘กองทุนพัฒนาไฟฟ้าในพื้นที่ประกาศรอบโรงไฟฟ้า’ (มาตรา 97(3)) เพื่อพัฒนาชุมชนรอบโรงไฟฟ้าทั่วประเทศ ซึ่งถูกนำไปใช้ในโครงการต่างๆ ดังนี้

• โครงสร้างพื้นฐานและสาธารณูปโภค (สัดส่วนมากที่สุด): เช่น สร้างและซ่อมแซมถนน ระบบประปาหมู่บ้าน ไฟฟ้าส่องสว่าง ระบบระบายน้ำ และติดตั้งโซลาร์เซลล์ในพื้นที่สาธารณะ
• การศึกษาและเยาวชน: เช่น มอบทุนการศึกษา จัดซื้ออุปกรณ์การเรียน ปรับปรุงอาคารเรียน และสนับสนุนสื่อการสอนให้โรงเรียนในพื้นที่รอบโรงไฟฟ้า
• สาธารณสุขและคุณภาพชีวิต: เช่น จัดซื้อครุภัณฑ์ทางการแพทย์ให้โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) สนับสนุนอาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.) และดูแลผู้สูงอายุ/ผู้พิการ
• อาชีพและเศรษฐกิจชุมชน: เช่น สนับสนุนงบประมาณให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชน กลุ่มเกษตรกร เพื่อแปรรูปสินค้าและสร้างรายได้เสริม
• สิ่งแวดล้อมและพลังงาน: เช่น โครงการปลูกป่า ตรวจวัดคุณภาพสิ่งแวดล้อมรอบโรงไฟฟ้า และการจัดการขยะในชุมชน

ส่วนเงินที่เหลืออีกประมาณ 15–20% ของงบประมาณส่วนนี้ จะถูกจัดสรรไปที่ ส่วนกลาง เพื่อใช้สนับสนุนโครงการวิจัยพลังงานหมุนเวียนและเทคโนโลยีสะอาด (มาตรา 97(4)), โครงการรณรงค์ให้ความรู้ประชาชน (มาตรา 97(5)) และเป็นค่าใช้จ่ายในการบริหารจัดการกองทุน

เหตุที่ปัจจุบันกองทุนมียอดเงินสะสมสูงถึงระดับกว่า 2.4 หมื่นล้านบาท เนื่องจากมีงบประมาณที่จัดสรรให้กองทุนพัฒนาไฟฟ้าในพื้นที่รอบโรงไฟฟ้าในแต่ละปี แต่ชุมชนหรือหน่วยงานท้องถิ่นยังเบิกจ่ายไม่หมด หรือโครงการอยู่ระหว่างการพิจารณาอนุมัติ ทำให้มียอดเงินสะสมทบยอดต่อเนื่องทุกปี

เงินที่เก็บเข้ากองทุนพัฒนาไฟฟ้าที่แท้จริงมาจากประชาชนผู้ใช้ไฟ 

แม้กองทุนพัฒนาไฟฟ้าจะเก็บเงินสมทบจากผู้รับใบอนุญาตประกอบกิจการไฟฟ้า (เช่น โรงไฟฟ้า และผู้จำหน่ายไฟฟ้า) แต่ในทางความเป็นจริงแล้ว  เงินในส่วนนี้ที่ผู้รับใบอนุญาตประกอบกิจการไฟฟ้าต้องจ่ายสมทบเข้ามาเป็นกองทุนพัฒนาไฟฟ้าเป็นเงินของประชาชนผู้ใช้ไฟ เพราะกกพ. อนุญาตให้ผู้รับใบอนุญาตประกอบกิจการไฟฟ้านำเงินสมทบส่วนนี้ไปคำนวณเป็น ‘ต้นทุนการผลิตไฟฟ้า’ ซึ่งรวมอยู่ในค่าไฟฟ้าฐานและค่า Ft ที่ประชาชนจ่ายตามหน่วยการใช้ไฟจริงในแต่ละเดือน

แม้ในบิลค่าไฟฟ้าแต่ละเดือนของประชาชนผู้ใช้ไฟจะไม่มีรายการเขียนระบุแยกบรรทัดว่าเป็น “ค่าสมทบกองทุนพัฒนาไฟฟ้า” แต่ทุก 1 หน่วยไฟฟ้าที่เราใช้ จะมีเงินสมทบกองทุนพัฒนาไฟฟ้าแฝงรวมอยู่ในอัตราค่าไฟฟ้าต่อหน่วยเรียบร้อยแล้ว เท่ากับว่าประชาชนผู้ใช้ไฟเป็นคนจ่ายเงินสมทบเข้ากองทุนพัฒนาไฟฟ้าทางอ้อมจากการที่ผู้รับใบอนุญาตประกอบกิจการไฟฟ้านำค่าใช้จ่ายในส่วนนี้ไปคำนวณเป็น ‘ต้นทุนการผลิตไฟฟ้า’ ตั้งแต่แรกแล้วนั่นเอง 

JustPow เคยคำนวณเงินสมทบกองทุนพัฒนาไฟฟ้าที่ประชาชนผู้ใช้ไฟจะต้องจ่ายในบิลค่าไฟผ่านเว็บแอ็ปฯ ‘ค่าไฟไปไหน’ พบว่ามีสัดส่วนอยู่ที่ 0.22% ของค่าไฟที่ต้องจ่ายในแต่ละเดือน (คำนวณจากเอกสารองค์ประกอบค่าไฟฟ้าปี 2566 ตามรายได้โครงสร้างอัตราค่าไฟฟ้า และรายงานประมาณการค่าซื้อไฟฟ้าจากเอกชนปี 2566) 

ดังนั้น การที่สำนักงาน กกพ. เสนอแก้ไขกฎหมายเพื่อนำเงินกองทุนพัฒนาไฟฟ้ามาจ่ายค่าไฟสาธารณะ จึงไม่ได้เป็นการพยายามนำค่าไฟทางหรือค่าไฟสาธารณะออกจากโครงสร้างค่าไฟที่ประชาชนผู้ใช้ไฟต้องเป็นผู้รับภาระในการจ่ายให้ แต่เป็นเพียงการเปลี่ยนวิธีการจ่ายเงินค่าไฟทางเท่านั้น โดยเปลี่ยนจากการเอาเงินจากผู้ใช้ไฟโดยตรงในบิลค่าไฟที่ค่าไฟทางนั้นแผงอยู่ในค่าความสูญเสียที่ไม่ใช่เชิงเทคนิค” (Technical and Non-Technical Loss) ซึ่งอยู่ในส่วนของค่าไฟฐานอีกที มาเป็นเอาเงินทางอ้อมจากประชาชนผู้ใช้ไฟที่จ่ายสมทบเข้ากองทุนพัฒนาไฟฟ้าที่ผู้รับใบอนุญาตประกอบกิจการไฟฟ้านำไปคำนวณเป็น ‘ต้นทุนการผลิตไฟฟ้า’ แล้วนั่นเอง

ปัจจุบัน “ร่างพระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน  (ฉบับที่ ..) พ.ศ. .… (ตามมติ ครม. 9 ก.ย 69)”  ซึ่งจะเป็นการแก้กฎหมายเพื่อให้นำเงินจาก “กองทุนพัฒนาไฟฟ้า” มาจ่ายค่าไฟฟ้าสาธารณะแทน โดยร่างกฎหมายดังกล่าวจะเปิดรับฟังความเห็นประชาชนไปจนถึงวันที่ 20 พ.ย. 2569 นี้ ประชาชนสามารถเข้าไปให้ความคิดเห็นกันได้ที่ : 

https://law.go.th/listeningDetail?survey_id=ODU5OERHQV9MQVdfRlJPTlRFTkQ=