วันนี้ (15 ก.ย. 69) เป็นวันสุดท้ายของการเปิดรับฟังร่างแผน PDP2026 ผ่าน Google Form หลังจากที่มีการเปิดรับฟังในงานสัมมนารับฟังความคิดเห็นต่อร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศไทย พ.ศ. 2569-2593 ที่จัดขึ้นในวันที่ 8 กันยายน 2569 เวลา 09.00-14.30 น. ณ ห้องแกรนด์บอลรูม โรงแรมรามาการ์เด้นส์ กรุงเทพฯ และมีการไลฟ์ผ่านเฟซบุ๊ก EPPO THAILAND
อย่างไรก็ตาม กระบวนการการเปิดรับฟังที่ผ่านมา ก็เต็มไปด้วยความยุ่งยากซับซ้อนในการที่ประชาชนคนธรรมดาจะเข้าและสามารถเข้าไปมีส่วนร่วมได้ ทั้งการเปลี่ยนแปลงการลงทะเบียนครั้งแล้วครั้งเล่า เริ่มตั้งแต่วันที่ 29 ส.ค. 69 จากนั้นก็ปิดระบบแล้วให้ลงทะเบียนได้อีกครั้ง 31 ส.ค. 69 เวลา 08.30 น. จากนั้นก็แจ้งว่าปิดระบบแล้วให้ลงทะเบียนใหม่อีกครั้ง 1 ก.ย. 69 เวลา 08.30 น.จากนั้นก็แจ้งว่าปิดระบบแล้วให้ลงทะเบียนใหม่อีกครั้ง 1 ก.ย. 69 เวลา 13.30 น. ฯลฯ จนสุดท้ายแล้ว ประชาชนที่ติดตามความเคลื่อนไหวร่างแผน PDP2026 ก็ไม่สามารถลงทะเบียนเพื่อร่วมงานไ
ทั้งเอกสารประกอบการสัมมนารับฟังความคิดเห็น (ร่าง) แผน PDP2026 ที่มีการเผยแพร่ลิงก์ให้ดาวน์โหลดผ่านเพจ EPPO THAILAND ในวันที่ 2 ก.ย.69 ก่อนหน้าการจัดงานเพียง 6 วัน ยังเป็นเอกสารที่ไม่สมบูรณ์เมื่อเปรียบเทียบกับเอกสารประกอบการสัมมนารับฟังความคิดเห็น (ร่าง) แผน PDP2024 โดยเฉพาะข้อมูลไทม์ไลน์ของโรงไฟฟ้าแต่ละประเภทว่าจะจ่ายไฟเข้าระบบเมื่อไร เป็นโรงไฟฟ้าชนิดไหน กำลังการผลิตติดตั้งเท่าไหร่ และโรงไฟฟ้านั้นอยู่ที่ไหน
แผน PDP ซึ่งเป็นแผนการขยายกำลังผลิตและระบบส่งไฟฟ้าในอนาคต 15-20 ปีที่เกี่ยวข้องกับภาระค่าใช้จ่ายของประชาชนโดยตรง ดูเหมือนว่าจะเปิดให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการรับรู้ การกำหนดนโยบายและกำหนดทางเลือกเชื้อเพลิงอย่างจำกัด และแม้จะมีกระบวนการเปิดรับฟังความคิดเห็น แต่ก็เป็นไปอย่างจำกัด โดยที่มักดำเนินการหลังจากได้มีการกำหนดแนวทาง หลักเกณฑ์เงื่อนไข และสมมติฐานแล้ว
ที่ผ่านมา กระทรวงพลังงานจะกำหนดแผนและอนุมัติให้ กฟผ. หรือเอกชนก่อสร้างก่อน แล้วจึงให้เจ้าของโครงการทำความเข้าใจกับประชาชน จนกระทั่งในการจัดทำ PDP 2007 มีการเปิดรับฟังความคิดเห็นจากผู้เกี่ยวข้อง ซึ่งนับเป็นครั้งแรกที่กระทรวงพลังงานเปิดรับฟังความคิดเห็น โดยเมื่อวันที่ 3 เมษายน 2550 กระทรวงพลังงาน จัดให้มีการสัมมนารับฟังความคิดเห็น เรื่อง “การพยากรณ์ความต้องการไฟฟ้าและแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP 2007) เพียง 1 วันที่สโมสรกองทัพบก กรุงเทพฯ หลังจากที่ก่อนหน้านี้เมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2550 จัดสัมมนาเพื่อรับฟังความคิดเห็นจากนักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญด้านพลังงาน และต่อมา กพช. เห็นชอบเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน 2550
อย่างไรก็ตาม แม้จะมีกระบวนการรับฟังความคิดเห็นต่อร่าง PDP แต่ในทางปฏิบัติ การมีส่วนร่วมของประชาชนไม่มีประสิทธิภาพมากนัก ไม่ว่าจะเป็นการไม่ให้รายละเอียดของกระบวนการจัดทำที่ชัดเจน การไม่เปิดเผยข้อมูลล่วงหน้าก่อนกระบวนการรับฟังความคิดเห็น เช่น สมมติฐานที่ใช้ในการจัดทำแผนเป็นอย่างไร ระยะเวลาที่เปิดรับฟังความคิดเห็นก็สั้นและกระชั้นชิดเกินไป ในการจัดทำ PDP 2010 แม้จะมีกรอบการจัดทำแผนที่ชัดเจนมากขึ้น แต่ขาดรายละเอียดของกระบวนการจัดทำ และถูกมองว่าเป็นการดำเนินการเพื่อให้ครบถ้วนตามกระบวนการรับฟังความคิดเห็นเท่านั้น มีระยะเวลาสั้น โดยมีการสัมมนารับฟังความคิดเห็นแบบเปิดกว้างเพียง 2 วัน ในระยะเวลา 1 เดือน โดยรับฟังความคิดเห็นแบบเปิดกว้างในวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2553 และวันที่ 8 มีนาคม 2553 ก่อนที่ กพช. จะเห็นชอบในวันที่ 12 มีนาคม 2553 หรือ 4 วันหลังจากรับฟังความคิดเห็น ใน PDP 2010 ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 1 และ 2 ไม่มีการเปิดรับฟังความคิดเห็นต่อร่างฯ ส่วน PDP 2010 ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 3 มีการเปิดรับฟังความคิดเห็นเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2555 ที่กรุงเทพฯ กพช. มีมติเห็นชอบ PDP ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 3 เมื่อวันที่ 8 มิถุนายน 2555
เช่นเดียวกับการจัดทำ PDP 2015 ที่ขั้นตอนนี้มีระยะเวลา 2 วันเมื่อวันที่ 8 และ 28 เมษายน 2558 ณ โรงแรมรามา การ์เด้นส์ กรุงเทพฯ และเพียง 2 สัปดาห์หลังจากวันที่มีการรับฟังความคิดเห็น กพช. ก็มีมติเห็นชอบแผน PDP2015 เมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม 2558
หรือกรณีของ PDP 2018 ซึ่งจัดการรับฟังความคิดเห็นจากทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาคและจัด Open Forum กับกลุ่มต่างๆ 10 ครั้ง ไม่ว่าจะภาคเอกชน นักวิชาการ คณะกรรมาธิการการพลังงาน สภานิติบัญญัติแห่งชาติ คณะกรรมการปฎิรูปประเทศด้านพลังงาน ได้ประกาศให้สาธารณะรับทราบเมื่อวันที่ 30 พฤศจิกายน 2561 ผ่านทางแฟนเพจเฟซบุ๊ก Energy Empowerment ซึ่งดำเนินการโดยสำนักนโยบายและแผนพลังงาน แจ้งกำหนดการว่าจะเปิดให้ประชาชนทุกภาคส่วนร่วมแสดงความคิดเห็น 4 ครั้ง 4 ภาค ระหว่างวันที่ 3-7 ธันวาคม 2561 ช่วง 9:30 น. – 12:00 น.
ส่วนการรับฟังความคิดเห็นของ PDP 2018 ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 1 เป็นส่วนหนึ่งของเวทีรับฟังความคิดเห็นต่อแผนบูรณาการพลังงานระยะยาว (TIEB) ฉบับใหม่ รวม 4 แผน ใช้เวลา 1 วัน เมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2563 ที่กรุงเทพฯ เท่านั้น กพช. มีมติเห็นชอบเมื่อวันที่ 19 มีนาคม 2563 ก่อนที่ครม.จะเห็นชอบเมื่อ 20 ตุลาคม 2563
ในขณะที่ร่างแผน PDP2024 ที่สุดท้ายแล้วไม่มีการประกาศใช้นั้นก็เป็นการให้เสนอความคิดเห็นออนไลน์ผ่านผ่านเว็บไซต์และเฟซบุ๊กของ สนพ. โดยให้เวลาเพียง 5 วัน
จากข้อมูลทั้งหมดจะเห็นได้ว่าแม้แผน PDP จะเกี่ยวข้องกับผู้ใช้ไฟทุกคนในประเทศ ที่จะต้องแบกรับภาระผ่านบิลค่าไฟจากการพยากรณ์การใช้ไฟในอนาคตที่จะนำมาซึ่งการสร้างโรงไฟฟ้าประเภทต่างๆ แต่กระบวนการที่เกิดขึ้นจะเห็นว่าประชาชนมีส่วนร่วมได้น้อยมากในกระบวนการตัดสินใจ
จากการเปิดเวทีรับฟังความคิดเห็น 4 ภูมิภาคในแผน PDP2018 สู่เวที กทม. เพียงที่เดียว และกลายเป็นการเปิดรับฟังความคิดเห็นออนไลน์แทนเรื่อยมา ประชาชนแทบไม่มีบทบาทใดๆ ตั้งแต่การทำแผนไปจนถึงขั้นการรับฟังแผน ทั้งๆ ที่แผน PDP ส่งผลกระทบต่อประชาชนโดยตรง และไม่ใช่แค่วันนี้ แต่ยาวนานเป็นยี่สิบสามสิบปีจากสัมปทานโรงไฟฟ้าที่สุดท้ายแล้วอาจจะไม่ได้เดินเครื่องเลยก็ได้
บทความยอดนิยม
