จากการที่ คณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.) มีมติเมื่อวันที่ 29 เมษายน 2569 เห็นชอบรูปแบบ รับซื้อไฟฟ้าส่วนเกิน (Net Billing) ปริมาณ 500 MW ปริมาณเสนอขายไม่เกิน 5 กิโลวัตต์/มิเตอร์รับซื้อไฟฟ้า ราคารับซื้อ 2.20 บาท/หน่วย ระยะเวลารับซื้อ 10 ปี โดยมอบให้ กกพ. ออกระเบียบและประกาศรับซื้อไฟฟ้าตามแนวทางส่งเสริม Solar Rooftop ภายใน มิถุนายน 2569
JustPow ชวนสำรวจข้อมูลโซลาร์ในไทย ว่าภายใต้ตัวเลขการขายไฟจากโซลาร์รูฟท็อปเพิ่มอีก 500 MW มีข้อมูลอะไรซ่อนอยู่ในนั้นอีกบ้าง
กว่าประชาชนจะได้ขายไฟจากโซลาร์รูฟท็อปเพิ่มอีก 500 MW
ประเทศไทยใช้พลังงานหมุนเวียนในการผลิตกระแสไฟฟ้าเพียง 10% โดยเป็นพลังงานแสงอาทิตย์ประมาณ 2.2% แม้ว่าแสงแดดจะเป็นสิ่งที่คนไทยพบเจอตลอดทั้งปี แต่การผลิตไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์นั้น ยังไม่เติบโตมากเท่าที่ควร เช่นเดียวกับสัดส่วนพลังงานแสงอาทิตย์ในระบบการผลิตไฟฟ้าของไทย
ในอดีต ประเทศไทยต้องการจะส่งเสริมการรับซื้อไฟฟ้าในรูปแบบพลังงานหมุนเวียน เพื่อให้สอดคล้องกับแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศไทย พ.ศ. 2547 – 2558 (PDP 2004) ที่กำหนดให้มีสัดส่วนการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนตามนโยบาย Renewable Portfolio Standard (RPS) ร้อยละ 5 ของกำลังผลิตโรงไฟฟ้าใหม่ตามแผน PDP 2004 ในการประชุมเมื่อวันที่ 4 กันยายน 2549 กพช. จึงมีมติส่งเสริมการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนโดยใช้มาตรการจูงใจด้านราคา ผ่านการกำหนดส่วนเพิ่มอัตรารับซื้อไฟฟ้า (Adder) จากราคารับซื้อไฟฟ้าตามระเบียบโรงไฟฟ้าเอกชนขนาดเล็ก (SPP) และ โรงไฟฟ้าเอกชนขนาดเล็กมาก (VSPP)
โดยโรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ ได้รับ Adder 8 บาท/หน่วย สัญญาเริ่มจ่าย ธันวาคม 2554 สิ้นสุด สิงหาคม 2565 ตัวอย่างเช่น โรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ จะได้รับซื้อไฟฟ้าในอัตราค่าไฟฟ้าขายส่งเฉลี่ยหน่วยละ 3.1617 บาท บวกกับค่า Adder หน่วยละ 8 บาทจากสัญญาที่ทำไว้ตั้งแต่ปี 2554 รวมแล้วภาครัฐรับซื้อไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ในรูปแบบ Adder หน่วยละ 11.1617 บาท
ภายหลังในปี 2556 มีการปรับลดเป็น 6.5 บาท/หน่วย สัญญาเริ่มจ่ายธันวาคม 2556 สิ้นสุดมีนาคม 2569 ถึงอย่างนั้น เงินอุดหนุน Adder ก็ถูกตั้งคำถามในเรื่องราคาอุดหนุนที่สูงและระยะเวลาสัญญายาวนาน ในขณะที่เทคโนโลยีที่ทันสมัยทำให้ต้นทุนการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์นั้นถูกลงเรื่อยๆ โดยภาระจากเงินอุดหนุน Adder นั้นถูกส่งต่อมายังบิลค่าไฟของผู้ใช้ไฟ ประมาณ 17 สตางค์/หน่วย และโรงไฟฟ้าที่ได้รับสัญญา Adder ยังมีการต่อสัญญาอัตโนมัติทีละ 5 ปี อีกด้วย โดยปัจจุบัน (2568) มีโรงไฟฟ้า SPP/VSPP พลังงานแสงอาทิตย์ที่ได้รับสัญญา Adder ผูกพันอยู่ในระบบ 1,326.03 MW
จากประเด็นปัญหาดังกล่าวทำให้เมื่อวันที่ 15 ธันวาคม 2557 กพช. ได้มีมติให้ กกพ. ประกาศหยุดการรับซื้อไฟฟ้าในรูปแบบ Adder และปรับเปลี่ยนมาเป็นมาตรการรับซื้อไฟฟ้าแบบ Feed-in Tariff (FiT) แทน เพื่อให้สอดคล้องกับต้นทุนพลังงานหมุนเวียนในแต่ละประเภทอย่างแท้จริง โดยอัตรา FiT จะเป็นอัตรารับซื้อไฟฟ้าคงที่ตลอดอายุโครงการ ไม่เปลี่ยนแปลงไปตามค่าไฟฐานและค่า Ft เหมือนสัญญาแบบ Adder แต่จะกำหนดราคาแตกต่างกันไปตามประเภทพลังงาน ขึ้นอยู่กับต้นทุนการผลิตไฟฟ้าแต่ละประเภท โดยมีระยะสัญญายาวนาน 20-25 ปี
ตัวอย่างเช่น โรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ที่ทำสัญญารับซื้อ FiT จะคิดราคารับซื้อไฟฟ้าเฉพาะ FiTF ที่ 5.66 บาท/หน่วย ไม่มี FiTV แต่หากตั้งอยู่ในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ก็จะบวก FiT Premium ไปอีก 0.50 บาท/หน่วย รวมเป็น 6.16 บาท/หน่วย คงที่ตลอดอายุโครงการ 25 ปี เริ่มตั้งแต่ปี 2558 สิ้นสุดปี 2583
ต่อมาได้มีการปรับ FiT ให้เหมาะสมกับต้นทุนที่เปลี่ยนแปลงไปหลายครั้ง จนล่าสุดเมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม 2565 กพช. ก็ได้มีประกาศอัตรา FiT สำหรับโครงการรับซื้อไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน ช่วงปี 2565-2573 สำหรับกลุ่มที่ไม่มีต้นทุนเชื้อเพลิง โดยพลังงานแสงอาทิตย์แบบติดตั้งบนพื้นดินร่วมกับแบตเตอรี่ (Solar+BESS) 1,000 MW ราคา 2.8331 บาท/หน่วย ระยะเวลารับซื้อไฟฟ้า 25 ปี และพลังงานแสงอาทิตย์แบบติดตั้งบนพื้นดิน 2,368 MW ราคา 2.1679 บาท/หน่วย ระยะเวลารับซื้อไฟฟ้า 25 ปีและรอบเพิ่มเติมในปี 2566 แบบติดตั้งบนพื้นดินอีก 1,580 เมกะวัตต์
แม้ราคาการซื้อรับซื้อไฟฟ้าแบบ FiT จะถูกกว่าระบบ Adder อย่างมาก แต่ระบบ FiT ก็ถูกตั้งคำถามมากมาย ทั้งไม่มีการประกาศหลักเกณฑ์ในการให้คะแนนที่ใช้ในการคัดเลือกเช่นเดียวกับการรับซื้อรอบแรก ที่เปิดช่องให้มีการใช้ดุลพินิจได้กว้างขวางในการคัดเลือกว่าเอกชนรายใดจะได้รับคัดเลือก, การกำหนดอัตรารับซื้อไฟฟ้า โดยใช้ราคาที่กำหนดไว้ตั้งแต่ปี 2565 โดยไม่ใช้วิธีการแข่งขันทางด้านราคา ทั้งที่ต้นทุนของพลังงานหมุนเวียนมีแนวโน้มถูกลงเรื่อยๆ โดยเฉพาะพลังงานแสงอาทิตย์, การกำหนดระยะเวลาสัญญายาวนานถึง 25 ปี
การกำหนดเงื่อนไขที่กีดกันรัฐวิสาหกิจ เพราะตัดส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ องค์การมหาชน หรือหน่วยงานอื่นของรัฐ ไม่ให้ยื่นขอผลิตไฟฟ้าได้ ทั้งที่หน่วยงานรัฐวิสาหกิจสามารถผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนด้วยต้นทุนไฟฟ้าที่ถูกกว่า เช่น กฟผ. ทำโครงการโซลาร์ลอยน้ำ (Floating Solar) ที่เขื่อนสิรินธรได้ในปี 2564 และมีต้นทุนไฟฟ้าอยู่ที่ 1.5 บาท รวมไปถึงประเด็นเรื่องความโปร่งใจจากการให้สิทธิพิจารณากับผู้ที่เคยเข้าร่วมประมูลในโครงการรอบก่อนหน้าแต่ไม่ได้รับการคัดเลือก 198 รายก่อน
ในขณะที่รัฐรับซื้อพลังงานแสงอาทิตย์จากเอกชน ทั้งจากสัญญาแบบ Adder และ FiT รวมแล้วกว่า 6,268.03 เมกะวัตต์ แต่ในส่วนของการรับซื้อจากภาคประชาชนจะพบว่า กพช. มีมติรับซื้อโซลาร์ภาคประชาชน ครั้งแรกในปี 2562 ในราคา 1.68 บาท/หน่วย สัญญา 10 ปี ตั้งเป้า (2562-2565) เปิดรับซื้อปีละ 100 MW แต่มีผู้สนใจผลิตไฟเข้าระบบเพียง 3-4 MW เพราะราคารับซื้อไม่จูงใจ จากนั้นก็มีการปรับโควต้ามาเรื่อยๆ จนเมื่อปี 2566 กกพ. ก็ได้ปรับหลักเกณฑ์ใหม่ รวมโควตา 10 ปี (2564-2573) 90 MW ราคา 2.20 บาท/หน่วย ( (สำหรับบ้านที่อยู่อาศัย) ขนาดไม่เกิน 10 kWp ) และในปี 2567 ก็มีผู้เข้าร่วมโครงการเต็มโควตา 90 เมกะวัตต์แล้ว (นับรวมตั้งแต่ปี 2564-2567) และประกาศหยุดรับซื้อ
จนในปี 2569 กพช. ก็ได้มีมติเมื่อวันที่ 29 เมษายน69 เห็นชอบรูปแบบรับซื้อไฟฟ้าส่วนเกิน (Net Billing) ปริมาณ 500 MW ปริมาณเสนอขายไม่เกิน 5 กิโลวัตต์/มิเตอร์รับซื้อไฟฟ้า ราคารับซื้อ 2.20 บาท/หน่วย ระยะเวลารับซื้อ 10 ปี โดยมอบ กกพ. ออกระเบียบและประกาศรับซื้อไฟฟ้าตามแนวทางส่งเสริม Solar Rooftop ภายในเดือนมิถุนายน 2569
จะเห็นได้ว่าภายใต้แดดเดียวกัน โซลาร์รูฟท็อปภาคประชาชนกลับถูกรับซื้อเพียง 10% เท่านั้นเมื่อเปรียบเทียบกับการรับซื้อจากภาคเอกชน
โควต้าโซลาร์รูฟท็อปภาคประชาชน 500 MW น้อยไปไหม เมื่อเปรียบเทียบกับศักยภาพที่มี
ข้อมูลจากกระทรวงพลังงานระบุว่า ในปี 2566 พื้นที่หลังคาที่อยู่อาศัยทั่วประเทศมีศักยภาพติดตั้งโซลาร์ได้สูงถึง 121,000 เมกะวัตต์ ขณะที่ปริมาณการติดตั้งสะสมในปี 2565 ยังมีอยู่เพียง 1,893 เมกะวัตต์ หรือไม่ถึง 2% ของศักยภาพทั้งหมด ความแตกต่างกว่า 64 เท่าระหว่างศักยภาพและปริมาณการติดตั้งจริงนี้สะท้อนถึงอุปสรรคเชิงโครงสร้างและกลไกการสนับสนุนที่ยังไม่สามารถปลดล็อกให้ประชาชนเข้าถึงการเป็นผู้ผลิตร่วมในระบบพลังงานของประเทศได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ
การจัดหาไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ของประเทศไทยในปัจจุบันสะท้อนถึงความเหลื่อมล้ำเชิงนโยบายอย่างชัดเจน โดยข้อมูลกำลังการผลิตติดตั้งโครงการพลังงานแสงอาทิตย์ที่มีพันธะผูกพันกับภาครัฐ ณ วันที่ 30 กันยายน 2567 พบว่าจากกำลังการผลิตติดตั้งรวมทั้งหมด 8,019.86 เมกะวัตต์ กว่าร้อยละ 91.39 หรือ 7,329.37 เมกะวัตต์ ถูกจัดสรรให้กับโครงการโซลาร์ฟาร์มซึ่งดำเนินการโดยภาคเอกชนรายใหญ่ รองลงมาคือ โซลาร์ราชการ/สหกรณ์การเกษตร จำนวน 382.49 เมกะวัตต์ หรือร้อยละ 4.77 ถัดมาคือ โซลาร์รูฟท็อป 131.34 เมกะวัตต์ หรือร้อยละ 1.64 โซลาร์ลอยน้ำ จำนวน 100.96 เมกะวัตต์ หรือร้อยละ 1.26 สุดท้ายคือโครงการโซลาร์ภาคประชาชน มีสัดส่วนที่ต่ำที่สุด เพียง 75.71 เมกะวัตต์ หรือคิดเป็นไม่ถึงร้อยละ 1 ของโครงการทั้งหมด ช่องว่างที่ห่างกันเกือบ 100 เท่านี้ สะท้อนเห็นว่ากลไกของรัฐมุ่งเน้นการสนับสนุนการลงทุนผ่านโครงการขนาดกลางและขนาดใหญ่ของภาคเอกชนเป็นหลัก ขณะที่ศักยภาพของภาคประชาชนถูกแช่แข็งไว้เพียงเพราะขาดนโยบายสนับสนุนที่เอื้ออำนวยและเท่าเทียม
มติ กพช. ล่าสุดที่เปิดรับซื้อไฟฟ้าจากโซลาร์ภาคประชาชนเพียง 500 เมกะวัตต์ จึงไม่ได้สะท้อนถึงศักยภาพของโซลาร์รูฟท็อปที่มีในประเทศไทย
ในขณะเดียวกันมาตรการ Zero Export หรือการห้ามจ่ายไฟฟ้าส่วนเกินคืนเข้าสู่ระบบ โดยจะขายได้ก็ต่อเมื่อได้โควต้าที่กำหนดไว้เพียงน้อยนิดเท่านั้น เป็นตัวสะกัดกั้นการเติบโตของการติดโซลาร์โดยเฉพาะผู้ที่ผลิตเกินความต้องการในช่วงกลางวันและไม่สามารถจะขายคืนเข้าสู่ระบบได้ ทำให้เกิด ‘ไฟทิ้ง’ เป็นจำนวนมาก ซึ่งสิ่งที่เกิดขึ้นนี้ไม่ได้ขึ้นเฉพาะกับโซลาร์รูฟท็อปภาคประชาชนเพียงเท่านั้น แต่ยังเกิดขึ้นกับกลุ่มผู้ผลิตไฟฟ้าใช้เอง หรือ Solar IPS อีกด้วย
จากรายงาน “ปลดล็อก ข้อกําหนด Zero Export ให้โซลาร์: จะสามารถพลิกวิกฤตพลังงานไทย ลดนําเข้า LNG วันละ เกือบ 1,000 ตัน” ของสมาคมพลังงานหมุนเวียนไทย (RE100) ประมาณการไว้ว่า ประเทศไทยได้มีการติดตั้งโซลาร์ในกลุ่มผู้ผลิตไฟฟ้าใช้เอง (Solar IPS) สูงถึงเกือบ 10,000 เมกะวัตต์ หากคํานวณจากค่าเฉลี่ยประสิทธิภาพการผลิตพลังงานไฟฟ้าจากระบบโซลาร์จากขนาดติดตั้ง 1 เมกะวัตต์จะผลิตพลังงานไฟฟ้าได้เฉลี่ย 1,400,000 kWh ต่อปี หรือ 3,835 kWh ต่อวัน ดังนั้นจากการติดตั้ง Solar IPS ประมาณ 10,000 MW ก็พอที่จะประมาณพลังงานที่ผลิตพลังงานไฟฟ้า ได้ถึง 38,350,000kWh ต่อวัน
ทว่าภายใต้กฎระเบียบ “ZERO Export”หรือการห้ามจ่ายไฟฟ้าส่วนเกินคืนเข้าสู่ระบบ ทําให้ไฟฟ้าที่ผลิตเกินความต้องการในช่วงกลางวันหรือในวันหยุดถูกทิ้งไป หากคำนวณเป็นปริมาณโดยเฉลี่ยขั้นต่ำอย่างน้อย 15% จะพบว่าเทียบเท่าการทิ้งพลังงานไฟฟ้าที่ได้จากโซลาร์ไปสูงถึง 5.75 ล้าน kWh ต่อวัน ซึ่งประเมินเทียบเท่าการนำเข้า LNG ได้ถึง 958 ตันต่อวัน หรือประมาณ 365,000 ตันต่อปี คิดเป็นมูลค่าเงินที่ประหยัดได้หากนำไปทดแทนการนำเข้า LNG อยู่ที่ประมาณ30 – 35 ล้านบาท/วัน หรือประมาณ 11,000 – 12,000 ล้านบาท/ปี ซึ่งทุกๆ การนําเข้า LNG ที่ลดลง 1,000 ตันต่อวัน จะส่งผลโดยตรงต่อการลดภาระหนี้สะสมของ กฟผ. และช่วยให้ กกพ. มีช่องว่างในการ “ตรึงราคาค่าไฟ”หรือลดค่า Ft ได้อย่างน้อย 2-3 สตางค์ ต่อหน่วยในระยะยาว
จะเห็นได้ว่าประเทศที่แดดแรงอย่างไทย มีศักยภาพในการผลิตไฟฟ้าจากโซลาร์เซลล์สูงมาก แต่กลับถูกสะกัดกั้นไว้ไม่ให้เติบโตด้วยระบบการรับซื้อแบบโควต้าที่น้อยนิดและกฎระเบียบ “ZERO Export” ที่ทำให้สุดท้ายแล้วไฟฟ้าผลิตได้ก็ต้องถูกทิ้ง
ลดการใช้ก๊าซ LNG ติดโซลาร์เพิ่ม อาจจะช่วยให้ค่าไฟทั้งระบบลดลงได้ถึง 1.8 สตางค์
การสนับสนุนให้ประชาชนติดโซลาร์รูฟท็อปเพื่อพึ่งพาตัวเองด้านพลังงาน แม้กระทั่งสามารถขายคืนเข้าระบบได้เพื่อเพิ่มสัดส่วนพลังงานหมุนเวียน มักมาพร้อมกับคำถามที่ว่าคนที่พร้อมจะติดตั้งโซลาร์เซลล์ ซึ่งมักเป็นกลุ่มที่มีกำลังทรัพย์จะได้จ่ายค่าไฟน้อยลงพึ่งพาไฟในระบบน้อยลง แต่คนที่ไม่ได้มีกำลังทรัพย์ในการติดตั้งโซลาร์เซลล์ โดยเฉพาะผู้มีรายได้น้อยที่ยังต้องพึ่งพาไฟฟ้าในระบบอยู่ อาจจะต้องรับภาระค่าไฟต่อหน่วยที่แพงขึ้นจากการปรับราคาเพื่อชดเชยรายได้ที่หายไปของการไฟฟ้าไหม แล้วสิ่งนี้จะเรียกว่าการเปลี่ยนผ่านที่ยุติธรรมได้อย่างไร หากสุดท้ายแล้วคนที่ต้องรับภาระคือผู้ที่มีรายได้น้อยที่ยังต้องพึ่งพาระบบอยู่
จากเอกสาร ‘ค่าไฟฟ้าที่เป็นธรรมต่อภาคครัวเรือน’ ที่นำเสนอในงานสัมมนารับฟังความคิดเห็นของกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) เมื่อวันที่ 24 เมษายน 2569 โดย รศ.ดร.ชาลี เจริญลาภนพรัตน์ สถาบันเทคโนโลยีนานาชาติสิรินธร ม.ธรรมศาสตร์ พบว่าหากประชาชนติดโซลาร์เซลล์กันมากๆ หน่วยไฟฟ้าที่การไฟฟ้าจะขายได้ในระบบก็จะลดลง ทำให้การลงทุนสายส่ง + ระบบจำหน่าย ที่จ่ายไปแล้วมีตัวหารน้อยลง ทำให้ต้นทุนต่อหน่วยส่วนนี้แพงขึ้น และจะส่งผลกระทบต่อคนที่ไม่ได้ติดโซลาร์เซลล์และยังคงพึ่งำาไฟฟ้าในระบบต้องจ่ายค่าไฟแพงขึ้นจริง
แต่หากการติดโซลาร์เซลล์เป็นการลดการใช้ไฟในระบบ แล้วทำให้ระบบลดการใช้ LNG ในการผลิตไฟฟ้าซึ่งประเทศไทยเองพึ่งพา LNG ที่ต้องนำเข้ามาเพื่อผลิตไฟฟ้า และเมื่อเกิดสงครามในตะวันออกกลางก็ทำให้ราคา LNG โลกผันผวนถีบตัวสูงขึ้น จนทำให้ไทยเองก็ต้องปรับค่าไฟขึ้นตามราคา LNG ที่สูงขึ้น ดังนั้นเมื่อนำสมมติฐานนี้มาคำนวณเพื่อหาว่าเมื่อประชาชนติดโซลาร์รูฟท็อป ซึ่งหมายความว่าคนเหล่านี้ก็จะลดการพึ่งพาไฟในระบบลง ทำให้หน่วยไฟฟ้าที่ขายในระบบก็จะลดลง โดยใช้สมตติฐานว่าหน่วยไฟฟ้าที่ลดลงเป็นหน่วยไฟฟ้าที่ผลิตจาก LNG โดยใช้ราคา LNG Spot วันที่ 22 เมษายน 2569 ซึ่งมีราคาอยู่ที่ 20.6715 ดอลลาร์สหรัฐ/ล้านบีทียู หรือประมาณ 625.209 บาท/ล้านบีทียู จะพบว่า
จำนวนการติดตั้งโซลาร์เซลล์ 2,000 เมกะวัตต์ จะทำให้ค่าไฟแพงขึ้นจากระบบสายส่ง 0.91 สตางค์/หน่วย แต่ในขณะเดียวกันก็จะไปลดค่าไฟฟ้าจากระบบผลิตให้ถูกลงจากการที่ลดการใช้ LNG ราคาแพงมาผลิตไฟฟ้าได้ถึง 2.70 สตางค์/หน่วย เท่ากับว่าแม้ค่าระบบสายส่งจะแพงขึ้นจริง แต่ค่าไฟจากระบบผลิตก็จะลดลงไปด้วยและลดลงมากกว่าราคาที่ขึ้นจากสายส่ง จึงทำให้โดยรวมการติดโซลาร์เซลล์ 2,000 เมกะวัตต์ ทำให้ค่าไฟในระบบถูกลงไปได้ถึง 1.79 สตางค์/หน่วย เลยทีเดียว
นอกจากนี้ การจะลดค่าไฟและสร้างการเปลี่ยนผ่านพลังงานที่ยุติธรรม ยังอาจจะต้องมีนโยบายอื่นๆ มาหนุนเสริม ไม่ว่าจะเป็นปรับเพิ่ม “ค่าบริการรายเดือน” (Fixed Charge) สำหรับผู้ที่เชื่อมต่อกับโครงข่ายที่แม้จะติดโซลาร์แต่ก็ยังใช้โครงข่ายอยู่ เพื่อนำมาบำรุงรักษาสายส่งและโรงไฟฟ้าสำรองและลด “ค่าพลังงานต่อหน่วย” (Energy Charge) ลง เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ผู้ที่ไม่ได้ติดโซลาร์เซลล์ รวมไปถึงการปรับ Time of Use (TOU) Tariff: สนับสนุนให้คนหันมาใช้ไฟในช่วงที่มีแดดจัด (เช่น 10.00 – 15.00 น.) โดยปรับราคาช่วงนั้นให้ถูกลงมาก เพื่อลดการพึ่งพาไฟฟ้าที่ต้องผลิตจากก๊าซ LNG ในช่วงเวลาดังกล่าว
จากลดหย่อนภาษี 200,000 บาท ถึงสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำสำหรับติดโซลาร์
ในการส่งเสริมให้ประชาชนเข้าถึงพลังงานสะอาดและลดค่าไฟ รัฐบาลมีมาตรการภาษีเพื่อส่งเสริมการติดตั้ง Solar Rooftop ปี 2569-2571 ให้สิทธิบุคคลธรรมดานำค่าซื้ออุปกรณ์และค่าติดตั้งระบบโซลาร์เซลล์บนหลังคาบ้านมาลดหย่อนภาษีได้ตามจริง สูงสุดไม่เกิน 200,000 บาท โดยต้องเป็นระบบที่ติดตั้งระหว่างวันที่ 3 มี.ค. 2569 – 31 ธ.ค. 2571 และต้องใช้ใบกำกับภาษีเต็มรูปแบบในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ (e-Tax Invoice/e-Receipt)
อย่างไรก็ตาม มาตรการนี้มุ่งเน้นไปที่บุคคลทั่วไป ซึ่งต้องเป็นผู้เสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ตามมาตรา 40 (1)-(8) ไม่รวมห้างหุ้นส่วนสามัญ หรือคณะบุคคลที่ไม่ใช่นิติบุคคล และต้องมีชื่อเป็นเจ้าของมิเตอร์ไฟฟ้า ของบ้านที่ติดตั้ง รวมถึงชื่อในใบกำกับภาษีต้องตรงกับชื่อผู้ยื่นภาษีด้วย โดยเงื่อนไขในส่วนสถานที่ติดตั้งจะต้องเป็นผู้ใช้ไฟฟ้า ประเภทที่ 1 (บ้านอยู่อาศัย) เท่านั้น ไม่รวมอาคารพาณิชย์ สำนักงาน หรือโรงงาน
นอกจากการให้สิทธิเฉพาะบุคคลธรรมดาที่เป็นเจ้าของบ้านอยู่อาศัย มาตรการนี้ยังใช้รูปแบบการลดหย่อนภาษีที่จ่ายจริงตามสัดส่วนของรายได้ ดังนั้นความคุ้มค่าจึงขึ้นอยู่กับฐานภาษีของผู้เสียภาษีแต่ละคน โดยผู้มีรายได้สูงและมีฐานภาษีสูงจะได้รับประโยชน์มากกว่า ตามการคำนวณของ K WEALTH ดังนี้
| เงินได้สุทธิต่อปี (บาท) | อัตราภาษี | ประหยัดเงินได้จริง (บาท) |
| 150,001 – 300,000 | 5% | 10,000 |
| 300,001 – 500,000 | 10% | 20,000 |
| 500,001 – 750,000 | 15% | 30,000 |
| 750,001 – 1,000,000 | 20% | 40,000 |
| 1,000,001 – 2,000,000 | 25% | 50,000 |
| 2,000,001 – 5,000,000 | 30% | 60,000 |
| 5,000,001 ขึ้นไป | 35% | 70,000 |
นอกจากนี้ยังมีโครงการสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำ “Soft Loan GSB พลิกฟื้นธุรกิจไทย” ในกลุ่มพลังงานยั่งยืน วงเงิน 5,000 ล้านบาท สนับสนุนประชาชนกู้ติดตั้งระบบโซลาร์เซลล์สูงสุด 500,000 บาทแบบไม่มีหลักทรัพย์ค้ำประกัน พร้อมจัดสรรวงเงินกู้ซื้อยานยนต์ไฟฟ้า (EV) ทุกประเภท ดอกเบี้ยต่ำเริ่มต้นเพียง 5% ต่อปี มุ่งลดภาระค่าใช้จ่ายและหนุนการปรับตัวสู่สังคมคาร์บอนต่ำ
และในส่วนของธนาคารอาคารสงเคราะห์ยังมีเงินกู้เพิ่มสำหรับลูกค้าปัจจุบันที่ต้องการติดตั้ง Solar Roof หรือปรับปรุงที่อยู่อาศัย เพื่อประหยัดพลังงาน ช่วยลดภาระค่าไฟฟ้าและค่าครองชีพในระยะยาว วงเงินกู้สูงสุดไม่เกิน 300,000 บาทต่อราย โดยวงเงิน 100,000 บาทแรก อัตราดอกเบี้ย 1.00% ต่อปี ผ่อนชำระเงินงวดเพียง 2,900 บาท วงเงิน 200,000 บาทถัดมา อัตราดอกเบี้ย 1.99% ต่อปี ระยะเวลากู้สูงสุดไม่เกิน 5 ปี ผ่อนชำระเงินงวดเริ่มต้นเพียงเดือนละ 3,600 บาท (หลักเกณฑ์และเงื่อนไขการให้สินเชื่อเป็นไปตามที่ธนาคารกำหนดในผลิตภัณฑ์สินเชื่อซ่อม – แต่ง และ สินเชื่อซ่อม – แต่ง Plus)
แม้รัฐบาลจะผลักดันว่าเป็นสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำเพื่อจูงใจประชาชน แต่เมื่อดูในรายละเอียดของแต่ละธนาคารจะพบว่าอัตราดอกเบี้ยมีการปรับเปลี่ยนตามระยะเวลาและประเภทสินเชื่อ เช่น ธนาคารออมสิน กรณีลูกค้าทั่วไปใช้หลักทรัพย์ค้ำประกัน จะมีดอกเบี้ยเริ่มต้นที่ 3.25% – 3.50% ต่อปีในช่วง 1-5 ปีแรก อย่างไรก็ตาม หลังจากปีที่ 6 เป็นต้นไป อัตราดอกเบี้ยจะปรับเป็นแบบลอยตัวที่ 5.295% ต่อปี แต่สำหรับผู้ที่ไม่มีหลักประกัน จะได้อัตราดอกเบี้ยเริ่มต้นที่ 3.5% ในช่วง 1-2 ปี และจะขยับขึ้นเป็น 5% ในปีที่ 3-5 จากนั้นอัตราดอกเบี้ยจะปรับเป็นแบบลอยตัวที่ 6.045% ต่อปี ส่วนธนาคารอาคารสงเคราะห์ (ธอส.) แม้จะระบุอัตราดอกเบี้ยเริ่มต้นไว้ต่ำเป็นพิเศษเพียง 1-1.99% แต่ก็สิทธินี้ก็จำกัดเฉพาะลูกค้าปัจจุบันที่มีประวัติการผ่อนชำระหนี้เงินกู้กับธนาคารมาแล้วไม่น้อยกว่า 2 ปีเท่านั้น ซึ่งเป็นการปิดโอกาสสำหรับลูกค้าใหม่ที่ต้องการเข้าถึงแหล่งทุนดอกเบี้ยต่ำเพื่อติดตั้งโซลาร์เซลล์โดยเฉพาะ
ยิ่งไปกว่านั้น ปัจจุบันธนาคารยังกำหนดให้หลักประกันต้องเป็นอสังหาริมทรัพย์แบบดั้งเดิม เช่น ที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้าง ห้องชุด ที่ดิน หรือที่สวน เท่านั้น สิ่งนี้อาจสร้างข้อจำกัดแก่ประชาชนที่สนใจติดตั้งโซลาร์เซลล์บางส่วนให้ไม่สามารถเข้าถึงอัตราดอกเบี้ยที่ต่ำกว่าได้เนื่องจากไม่มีหลักทรัพย์ค้ำประกัน ทำให้ผู้กู้รายย่อยต้องยอมแบกดอกเบี้ยแพงหรือถูกตัดสิทธิไป ทำให้ประชาชนส่วนหนึ่งที่ไม่มีหลักทรัพย์ค้ำประกันแต่อยากเข้าถึงดอกเบี้ยต่ำมองว่าหากสามารถใช้อุปกรณ์โซลาร์เซลล์ใช้เป็นหลักประกันได้ คล้ายกับการเช่าซื้อรถยนต์ ก็อาจจะทำให้เขาสามารถเข้าถึงดอกเบี้ยต่ำในแบบที่มีการค้ำประกันได้ง่ายมากขึ้น แต่อย่างไรก็ตาม ในเรื่องนี้ทางฝั่งสถาบันการเงินมองว่าแผงโซลาร์เป็นสินทรัพย์ที่มีความเสี่ยงสูงไม่เหมาะกับการเอามาเป็นหลักทรัพย์ค้ำประกัน เพราะเมื่อเวลาผ่านไปมูลค่าจะลดลงอย่างรวดเร็วแผงโซลาร์เซลล์จะมีความคุ้มค่าสูงสุดเมื่ออยู่บนหลังคาบ้าน หากถูกรื้อถอนออกมา มูลค่าของมันจะลดลงอย่างมาก และธนาคารไม่สามารถนำแผงโซลาร์ไปขายทอดตลาดได้ง่ายเหมือนรถยนต์หรือบ้าน การถอดถอน การขนย้าย และการนำไปติดตั้งใหม่มีความยุ่งยากและเสียค่าใช้จ่ายสูง
นอกจากนี้เมื่อเปรียบเทียบนโยบายการสนับสนุนโซลาร์รูฟท็อปกับการสนับสนุนรถ EV ที่ผ่านมาก็จะพบว่า ในส่วนของรถ EV นั้นได้รับการสนับสนุนในเงื่อนไขที่ง่ายและส่งเสริมให้มีรถ EV มากกว่าด้วยการให้เงินอุดหนุนลดราคาจากการซื้อได้เลย ในขณะที่โซลาร์รูฟท็อปได้เพียงแค่ลดภาษี และยังมีเงื่อนไขมากมาย ในขณะที่การส่งเสริมรถ EV นั้น แม้จะช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในภาคขนส่ง แต่การใช้ไฟที่เพิ่มขึ้นและไฟฟ้าของไทยมาจากพลังงานฟอสซิลก็ยิ่งทำให้เพิ่มการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากภาคพลังงานมากขึ้นจาการใช้ไฟที่เพิ่มมากขึ้น ดังนั้นการจะลดการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกจึงไม่ใช่เพียงการส่งเสริมให้ใช้รถ EV เท่านั้น แต่ยังควรส่งเสริมให้รถ EV ใช้พลังงานสะอาดในการชาร์จอีกด้วย ซึ่งก็คือการส่งเสริมโซลาร์รูฟท็อปภาคประชาชนที่ควรจะง่ายและมีเงื่อนไขที่ยุ่งยากซับซ้อนน้อยกว่านี้
อย่างไรก็ตายังมีทางเลือกนโยบายอื่นที่ถูกใช้ในต่างประเทศ แต่ยังไม่ถูกพูดถึงมากนักในประเทศไทยอย่างสินเชื่อผ่านบิลค่าไฟฟ้า (On-Bill Financing: OBF) ซึ่งเครือข่ายการเงินเพื่อรับมือภาวะโลกรวน (Climate Finance Network Thailand: CFNT) ได้นำเสนอไว้ในนโยบายการเงินเพื่อรับมือโลกรวน (Climate Finance) ที่รัฐบาลใหม่ควรทําในปี 2026 รวมไปถึงใน ข้อเสนอเชิงนโยบายด้านพลังงาน (A White Paper On Energy Policy Recommendations) ของ JustPow เพื่อแก้ปัญหาความยุ่งยากและข้อจำกัดต่างๆ ในการเข้าถึงสินเชื่อ โดยกลไกนี้ทำให้ประชาชนสามารถติดตั้งระบบโซลาร์เซลล์ได้โดยไม่ต้องใช้เงินก้อนล่วงหน้า หรือไม่ต้องวางเงินดาวน์ 20-30% เหมือนสินเชื่อปกติ แต่เงินลงทุนติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์จะถูกแบ่งจ่ายเป็นงวดๆ ผ่านใบแจ้งค่าไฟฟ้าของผู้ใช้ โดยค่างวดในการผ่อนชำระจะถูกออกแบบให้สมดุลกับมูลค่าไฟฟ้าที่ประหยัดได้จากการติดตั้งโซลาร์เซลล์ ซึ่งจะช่วยทำให้ยอดรวมในบิลค่าไฟไม่เพิ่มสูงขึ้นกว่าเดิม
บทความยอดนิยม
